I skora gjennom konnåkeren

( Bildet viser maleri gjort av Elliot Kvalstad - ( bror av dikteren Louis Kvalstad )   -  Gunnhild som 11-åring i 1933. )

Frå garden er ei skore gjennom konnåkeren,

er ein veg til Tørkhuset.

Urhuset, sjølve kjelda -.

Går ein inn der, inn i skora -

da er ein i ei anna verd.

Brisen lagar bølger i

dei nyskotne aksa.

Grønne, skinande duvar dei

som den finaste silke

over dei svære flatene.

Og aksa sit høgt på strå,

dei når meg langt over mjødmene

der eg går i skora.

Eg er sjøl eit strå, eit aks,

som duvar med i det milde draget.

Aksa rører seg i dråtten

dei er ikkje silkeplagg

dei er ikkje bølger på eit hav.

Dei er noko levande som

dansar med einannan.

Dansar i mjuke rørsler

etter musikken

som brisen ber med seg frå huset.

Eg dansar gjennom skora.

Så sakte - så sakte.

Vil danse i åkeren,

vil danse vegen til

dette unelege grå huset

som står trygt over ein geysir.

Eg veit det hender geysiren spring,

lagar ei kjelde som varmar,

som gjer meg mjuk,

som gir meg velvære -.

Ja, dit skal eg danse.

Der inne vil eg folde ut menneskje i meg

og ta imot varmen som er att

frå den seinste geysir som blømde der.

Ja, vintrar, vårar og somrar ligg bakom meg. Mange.

Men no går eg her på ei stripe

skori beint gjennom den store konnåkeren.

Ein åker som bugner, som er grøde,

som minner om det

gule håret som flommer fritt som modent korn,

går på muld gjennom gull

til Tørkhuset.

Eg kom inn forgangen og såg innskrifta over døra:

Det er ei fredshelsing.

Så opna eg døra og var inne.

Det var som å koma inn i eit tempel -.

Tida gjekk baklengs - og der var dei.

Louis og Elliot.

Der stod stolen eg satt på da Elliot måla,

portretterte meg. Under takvindauga.

- Det var litt att og fram før eg satt i rett stilling,

før eg var plassert i forhold til lyset -.

Eit stykke bort på golvet stod staffeliet,

stod Elliot.

Eg venta, venta på raspinga mot lerretet,

men nei - han stod berre og såg på meg.

Kom og tok om hovudet mitt

vinkla det ørlite ansleis

- såg på meg att.

Så hadde han penselen i handa,

no skal han måle, tenkte eg.

Men handa hans gjekk i sirkler

rundt og rundt utan å koma borti lerretet -.

- Eg såg etter Louis, som eg hadde meir kontakt med.

Elliot var så taus.

Men Louis var gått ut, og Elliot sa eg måtte sitte heilt stille

- elles måtte han hypnotisere meg!

Det var så det isa gjennom meg,

eg torde ikkje møte auga hans.

I mange dagar måtte eg sitte - ei lita stund om gongen.

Det var vel da eg vart hypnotisert.

Av Elliot. Av Louis.

For i samværet med dei, åleine desse timane,

vart det overført noko til meg.

Dei prata sitt, sa framtida si.

Til hausten, sa dei. Til våren - neste år -.

Dei sa umbra og marine.

Dei sa krapplakk, kobolt, oliven.

I små kvilestunder gjekk eg omkring i rommet.

Var nysgjerrig på alt det uvante dei hadde.

Louis satt og skreiv

- brev?

- dikt?

Eg lur-kika,

og såg nokre liner

med berre ørsmå loddrette og vannrette strek -.

Oppslag, sa han.

Ramme.

Troké, jambe. Daktyl - heksameter.

Trylleord -.

For ein sommår -.

 Ver helsa ved soloppgang eller solnedgang, grøde,

for opphavsplanten din ligg alltid i sol.

Vinden der er ikkje ylande, kald -.

Vinden er til å sette opp draker og sende ballongar i.

Regnet gjer ikkje jord og avling blaut og ufyse,

regnet lagar små dammar til å vasse i.

Men er han hardhendt eingong og vinden er storm

og regnet er snø og hagl - tre knekkes og tak flarar av,

da er ingen ovnskrok lunare og meire vernande,

ingen stad tryggare enn innomhus her.

Ser de haugar og bakkar, steinar og berg?

Ikkje noko er i vegen for arbeid med jorda,

det er slik landskapet her for at vi skulle få

beinfly, klatre, jage som vinden millom trea

i lange soldagar.

Jordbærbakkar og blåberberg -

for oss var det det vaks og mognast.

Høyrer de springande føter i roma,

ute på tunet, kring husa?

Høyrer de rop og lått som berlar

i reine haustlufta?

Det er atterljom frå barnedagane

mora eller faren din

hadde her i leik og arbeid

ilag med dine tanter og onklar.

Og lyer du enda meire etter,

vil du og høyre atterljomen

frå generasjonen før der att - og før den -.

Kvar tid levande, veksande, generasjonsskapande

fram til denne dag.

Ta fatt i dei mange trådar som er spunni

åt dokk i farne dagar.

Spunni i solskin og regn på

rokken som stod just her.

Hald trådane og gå ut som

berarar av neste generasjon.

Å ha ein Storebror som fortel eventyr for småsøskena sine,

ein Storebror som tar ein med på reiser gjennom framande land,

-ein alvorleg Storebror å ha respekt for, - ein leikande Storebror

med glimt i auge - det er stort det, - for den som liten er.

Ved det store, svarte pianoet var det han lokka fram eventyret,

der var det han tok oss med på reiser, - der var det han trylla

fram fuglar og dyr: Fola blakken, Blåmann bukken min, Reven

under birkerot og Lerka høgt mot sky.

Frå pianoet lydde Gangar av Grieg, - som let oss sjå - kaillar og

unggutar som trampa i veg, - med tunge og lette steg. Etter sola

var gladd kom Bryllupet på Trollhaugen og Trolltog. Porten i

berget opna seg, - og dei kom tumlande fram - alle småtrolla.

Kast i kast nedover reina, - med stortrolla hompande og hufsande

etter seg, - til dei kom til den rolege, fine sletta for å leike seg

der heile natta. Solredde som dei var. Men tida har ikkje tid til å

stå stille. Nye eventyr - fantasi og fuge i G-moll av Bach vart

kjære og kjente tonar i huset. Bach og Brahms, - små øyro lydde

og vart glade i dei vakre tonane. Det rare var at han somtid skreiv

notar sjøl , - enda så mange notebøker der var. Lyrisk Dans ga

oss solskin og blomstereng, om det så var midt på svarte

vinteren. Og så den sorgtunge valsen da, - Vals lugubre, - så

vemodig vakker. Ja, dei dansa, - tangentane.

Så kom radioen. Forunderleg. Vi satt og lydde, - Mor, Far og

mange småsøsken: Kringkastingsorkesteret spiller Lyrisk Dans

av komponisten Paul Okkenhaug, - Storebror Pål? Komponist?

Barneåra vart smått om senn levd i frå seg, og vi tøygde oss etter

ungdomsår. Musikk, song, spel var alltid med. Ein septemberdag

satt eg åleine i ei fullsatt kjerke. Mor var død og låg framme i

koret. Pål satt òg aleine. Ved orgelet. For meg var det som om

Pål hadde registrert orgelet til eit himmelrop, - men svaret kom

så lint og stillferdig, og roa ropet inni meg - og inni han som

spela "Andante Funebre".

Det vart sagt du skulle få ei reise

- skulle få reise gjennom livet.

Vera ferdamann.

Så snart tanken losna og føtene kunne bera

gjekk du dagstøtt til Mimes brunn.

Kvila der, leita etter noko

- leita etter venger til tanken ?

Du såg vismøyene som satt der og spann.

Undrast.

- År la seg til kropp og sjel.

Lengre og lengre vart stundene ved Mimes brunn.

Du drakk av vatnet,

fekk Urd i tale.

Berre ein tanke strøymde mot henne:

Kva er meininga ?

Urd - vismøya for det farne - tala:

Du kan ikkje fly frå lagnaden din,

der du er sett må du stå -.

Livet ditt, innfløkt i nornespinn,

er festa tråd for tråd

til opphavs meining med sjølve deg

- lagnaden flyr ingen frå.

Du levde i landskapet ditt

- dei runde fjell, dei lange åsar.

Sette plog i jorda.

Sådde.

Gjekk til Urdarbrunnen.

Aska blømde, gav ange,

gav rom mellom greinene for Verdande,

da du bøyde deg og drakk.

Vismøya for det verande, det som er,

bar desse orda til deg:

Vakker er din lagnads veg. I tonar er han lagt.

Løys dei!

For du kan ikkje fly frå lagnaden din.

Om du riv og slit og sprengjer på

- aldri du sprengjer eit nornespinn.

Var du fest med ein einaste tråd,

det var nok for lagnaden til binde deg.

Nei, lagnaden flyr ingen ifrå.

- Du reiste, gjekk inn i andre landskap.

Såg andre dalar, haugar, hus og bakkar.

Såg havet her og.

Lydde etter tonar.

Fann dei! - og drogs heim att.

Møtte ditt eige lende,

sette foten trygt på din lagnads veg.

I undersam glede kjende du inni deg:

heile Trøndelag er tonar!

Det let frå hav og hei,

det leikar tonar til kvardags, til fest,

det syng for barn som skal sove,

for ungdom som skal danse.

Syng og syng.

Vemodig det tonar i september,

lyst og vart i sprettande bjørkeskog.

Det du pløygde, sådde i unge år, bar grøde!

Urdarbrunnen låg der.

Du mintest Urd, disa frå alders tid.

Mintest Verdande,

som visste det som var og skulle vera.

Venta på Skuld

- vismøya som spådde om det som skulle bli.

Ho kom med sølvskåla si

gav deg det klåraste vatn frå Mimes brunn:

Drikk deg glad for ditt nornespinn,

ver ikkje redd å gå lagnads veg,

tøm skåla og du veit livsens meining med deg.

Du drakk og drakk det klåre vatn,

drakk deg utørst

- kvilte mot den store askestammen,

høyrde musikk frå kvar ei grein.

Høyrde ord

Og tonen var der -.

 Så lang ei renning sette mor og far i veven sin.

Dei hjelptest åt og bomma på

- såg etter at trådane vart rette,

at trådane låg stramt attåt kvarandre.

Trædde trådane først i håvollauge,

der snurr og feil vart retta.

Far smegla skeikrok, mor bruka han. Trædde skeia.

Renningstrådane knytt til tøybommen.

Der låg varpet.

Oppknytt og nedknytt.

Klar til å ta i mot innslag.

Og innslaga kom.

Vi var vel borti renninga rett som det var alle,

og slo inn nokre trådar.

Litt hulter til bulter.

Ujevne jarekantar.

Trådar som gjekk av og måtte bøtast.

Mange små og store hender skytla

- føter trampa.

Det var grunnfargen, varpfargen,

vi bruka som islett.

Vi søskena skytla inn våre eigne farger,

såg alle kor godt dei høvde,

kor stoffet vart meir levande.

Vi kom med vår farge

som skulle inn i dette kolossale vevstykket.

Med spaning møtte vi

fargane som vart førde inn i vår vev.

Kjente på kvaliteten: Prima!

Dei passa vår vev.

Dei passa i vår varp.

Da fargane vart retteleg festa,

såg vi kor vakre dei var,

kor dei lånte bort litt av seg til oss alle,

og gav veven ein ny dimensjon.

Med kvart kom mange fargar inn.

Ja, det vart som ein regnboge.

Og no tar vi denne veven

og spenner han over himmelkvelven

som ei regnbogebru.

Det er ikkje hol og tomrom å sjå,

vi har gitt og fått farge av kvarandre alle.

Dei som er gått bort er der i regnbogebrua,

og vi ber alle litt av fargen deira i oss.

Tenk - det som gjer regnbogen så vakker og synberr

er solstrålane!

Dette er mor. Du ser ho er ung enno. Jentungen som har eit fast

tak i forklesnippen hennar er eg. Eg er vel tre-fire år. Guten som

sitt bortpå golvet og leikar med vedskier og pinnar er Erling.

Mor steller med maten. Ved det store bordet sitt karane.

Der er far, Magne, Håkon. Kan dette vera Olav? Krogstad?

Knut og Åse er på skolen. Arne er òg på skole. Oddbjørg er på

Bakkehuset. - No kom Pål. Så ber mor fram maten.

Der er vi blitt større. Sju til åtte år. I full fart kring storbordet i

stua. Vi leikar vi er hestar. Kneggar, hyler og ler. For eit leven!

Snart er det middag. Mor sitt ved bordenden og skriv. Det ser

ikkje ut til at ho merkar ollen omkring seg. - Ved sida av papira

hennar ligg bundinga. Av og til må ho liksom tenkje seg om, da

strikkar ho nokre omgangar på sokken. Så tar ho penna att. Ser

du - ho held hovudet litt på skakke når ho skriv - og har ei nyve

mellom augene. Tenkenyve. - Skriv ho ei bok? Kanskje det er

brev? Til ein av dei som er ute i verda ? - fortel stort og smått frå

heime. Om ei lita stund kjem postmannen - så skal vel brevet

vera ferdig til da. Hels mor! hels frå oss og!

Eit nytt bilete. Å nei! Denne dagen starta så trist. Mor skal til

Levanger. Bli med mjølkekjørararen. Eg får ikkje bli med.

Skrik og sutrar, veit du. Riktig ei sipskrokke. Det seier Magne og

med det same dei fer. Sipskrokka! Men så let Bergljot

frukostkoppane berre stå, ropar på Erling og meg: Skal vi leike

hestar? "Vil du ?" "Jada sjedu". Så kjem ho og spring kring

bordet i lag med oss.

Farmor er sjuk. Bildet er litt mørkt, det er fortrekt i vindauga.

Kvar dag er mor og steller med farmor, det er mest som noko

doktorarbeid. Eg skal ikkje vera med, men stiltrar meg likevel

etter. Teppet må brettast til side. Mor har ei flaske i handa.

"Lapis" står det. Søler nokre dråper på lakenet

- dei går aldri bort -.

Dette er eit kveldsbilde. Øivind søv alt. Erling og eg er i seng.

Motvillig. Det var slik at mor satt i skrivebordkroken og skreiv.

Telefonen ringte, og ho snakka ei stund. Så skreiv ho att.

Nei, Gogo blir med dokk - så skal eg koma å seie godnatt.

Vi surmula - og mor stod atter i telefonen. Det var ikkje barn

eller vaksen - det var liten eller stor - og Gogo var stor, ho var

bestemt. Sa at vi irriterte henne i aller høyeste grad. Da skjønte

vi alvoret og var nokså føyelege.

Her ligg vi og ventar. Der kjem mor. Sett seg på sengekanten og

les fadervår med oss, stryk oss over kinn og seier "Gud velsigne

og bevare dokk." No kan vi sove.

Her er ei jente i kvit sid kjole. Eg ! Konfirmant ! Vaksen - trur

eg. Mor skal feire 50 årsdag. Her skal bakast og stellast. Mormor

sitt ved kjøkkenbordet, trommar med fingrane på bordplata: det

blir mye styr, dette ! Det er heile to veker å bu seg på, visst skal

vi få til fest. Men det blir ingen 50-årsdag.

Det er så mange bilde. Dette har bleikna litt - så mor som er i

sentrum er litt utydeleg. Det er liksom ein lysflekk der ho skal

vera. Men dagen er klår - og varm. Vi ventar på Knut, han er på

heimtur frå Oslo. Far er reist til Okkenhaug. Håkon er på Leira.

Mormor, mor, Åse og eg er heime. Tankane mine kretsar om

gymnaset. Eg er så spent, synes at no lagar det seg. Berre tre-fire

dagar, så får eg byrja på skole. Mor vart sjuk. Alt stana. Tida.

Tankane. Lydane. Heile verda vart heilt stille.

Så døde mor. Den kvite konfirmasjonskjolen vart farga svart. Det

var gravferd. Eg var langt, langt borte der nære ved. Ein mur av

framande stengte meg bort frå mor si grav. Eit hav av blomar

gøymde henne. Mine nådde ikkje fram. Dei skulle ligge tett ved .

50 år er atter gått. I lange tider leita eg etter mor. I stuv og stein.

I tre. I skyene som dreiv etter himmelen. Leita etter formasjonar

som kunne gi ei meining. Løyst vart eg da eg skjøna at det var

inne i meg ho var.

( Eit hundreårsminne)

Når noko er stort - når det er mykje av noko - når det er noko

som er ekstra sterkt, seier vi gjerne: Dette kjem til å vare i

hundre år. Hundre år er liksom så umåteleg lang tid - det er

jamnest lengre tid enn vi kan vone oppleve og blir nytta som mål

når vi skal nemna noko serskilt.

Kan vi tenkje oss ei glede som varar i hundre år?

For hundre år sidan låg Oline - farmor - her og fødde ein son.

Vi som sjøl har born kan godt tenkje oss den gleda.

Først den undersame gleda hos mora, sikkert er at farfar Paul

vart glad - og dei som besteforeldre vart. Dei såg samanhengen

inn i framtida, slik at dei gladare og tryggare kunne nærme seg

den store kviletida.

Forunderlege tid! Du berar av så mangt. Du ber snart sorg snart

glede - du ber haust og vinter, vår og sommår.

For oss alle ber du dagar og år og legg alder på oss -.

For gutebarnet som kom til verda for hundre år sidan tok du

straks til med arbeidet ditt: bar fram dagar og veker for guten og

let han smile. Bar fram år og let han lære gå, snakke - lese,

skrive. Foreldre, besteforeldre passa nøye på kvar ei gåve du

kom med - og gledde seg. - Ja, tida er ei onnig mor som arbeider

for oss alle -.

Far fekk mange år. Og åra kunne vel te seg på ymse vis

- for han som for resten av samfunnet. Men den gleda

som tentest da han vart fødd heldt seg levande. For same gleda

fekk han kjenne etterkvart som han og mor vart foreldre til oss mange.

Og gleda spreidde seg: vi fekk barn att..

Vi fekk kjenne same gleda.

Kor det gledde far å få fylgje barnebarn i så mange år!

Og kor det gledde barnebarna å få ha han hos seg.

Farfar. Morfar.

Så slutta tida for far.

I åtti år bar ho glede og sorg, tru og tvil, helse og sjukdom.

Litt etter kvart til målet var fullt. Ei siste glede låg han og venta

på: Pål, Arne, Knut og Erling i bil frå Oslo - time etter time

på vintervegen, gjennom dalar, over fjell -,

heim til far før det var for seint.

Det leid mot midnatt, det leid mot åttiårsdag

- gleda var der da han sa: "De held på og kjem, ja, guta!".

Det vart dei siste orda.

Tjue år er gått sidan. Men gleda frå 1880 er levande enno.

No får våre barn oppleve foreldregleda, og vi besteforeldre kan

gleda oss over små og store barnebarn.

Jo - ei glede kan saktens vare i hundre år - i mange hundreår.

Dei lengjer seg for oss i dette tunet

og gir oss angen av farne dagars bløming.

År og dagar var dei ein leik mellom søsken.

Kvar fekk vi vår flate stein å slynge ut

etter ei rute i Paradiset vårt.

Etter tur har vi kasta steinen og han har landa -

langt borte eller nære ved.

Trøstig har vi hoppa i rutene,

prøvd flytte steinar til neste rute

- og neste og neste.

Vi har tråkka på strek alle,

men har fått lov til å leike vidare.

Små og store skor har sett far etter seg.

Stadig laga nye mønster i Paradiset vårt.

Mønster som ikkje gjeld - ?

Kanskje er det berre den ruta vi er i just no

som gjeld ?

Veit de

ein av turane i Paradiset er å gå alle rutene i blinde -.

Ein annan er å gå med steinen på hovudet.

Barnedagar -

da sorga var djup og gleda høg

- da det i kvar dalande dag fanst ein kvilestein for oss alle -.

No hoppar vi ikkje,

no går vi gjennom Paradisets ruter.

Og vi er aldri åleine når vår tur kjem,

for alle har vi funne ein make å gå i lag med.

Og det ser eg,

og det veit eg at aldri har desse ni

som kom inn i søskenflokken vår

teki noko bort frå oss,

sett stengsle eller klipt band mellom oss.

Dei har vori til støtte

- når vi gjekk rutene i blinde

- når vi bar stein på hovudet

- hjelpt oss når vi var i ferd med å tråkke på strek.

Måtte himmelens gode makter velsigne dei for det!

Junidag - dagens junidag.

Ein dag utan grenser.

Ingen ruter, ingen strekar -.

Ikkje ein einaste liten flat stein

som skal ha vellukka landing i ei eller anna rute -.

Brysamt å bale

frå kjellar til loft.

Songar kom smygan'

over lippene lell.

Ordlyd og tone

tenkt berast til bonna

som stulla og sulla

i lag med deg.

Fast låg eit motto,

eit fylgje du føddest med:

"Ta vare på"

- ja, ta vare på.

Ta vare på bonna,

gi dei det gode, sed og skikkar.

Ta vare på songar og kvede,

ta vare på hus og bunad.

I alle år dette ta vare på -

for andre.

I dag heiter det "omsorg".

Dine ord ta vare på

femner langt meir

for framtida.

Om du meiner deg mindre

enn dei fleste.

Ja, vel - enn så?

Å finne gøymt i mose

første blåveisknopp,

å sjå den ørvesle

blinken av kvarts

i ein av tusen gråstein -

det kan berre den som liten er.

Skulle tru du har

innbygd ein sonár,

ei røntgenkraft eller slikt

i ditt møte med andre?

For der ein annan ser

dei grunne, dei grå,

oppdagar du blomar

i emning.

Nattfiol, bekkeblom, mjell

og kvartsen som blinkar i gråe fjell.

 Høyrer du det susar

uvant gjennom lufta i kveld?

Det er tankar som brusar

her frå Nord - gjennom dalar over fjell -

til dei når Syden - der du held fest.

Still deg på balkongen

vend syn og hug mot Nord.

Lytt til tankesongen

som trossar verda

og strøymer gjennom romet med Pegasus.

Har du enn i minne

ei kyrkje og eit orgel

da skulle du vel finne

heim med tankom lell ikveld.

- Eg høyrer titt eit stykke av Cesar Franck.

Det spela du så ofte -

ja, heilt til siste kveld.

Der oppå kyrkjeloftet

fylte tonane sjela mi .

- Enno kan eg høyre deg spele Cesar Franck.

Den same sol vel gyller

landet her som da du for.

Dei same lengsler fyller oss alle

lengsla etter at folk i fred må bli som eitt.

Eg rid så fort eg kan

på hesten Pegasus.

Men sloknar denne tankebrann

før han når ditt hus,

må tankane svirre heimlause ut i romet.

( Ved ei Weidemannutstilling )

Stilla talar så lågmælt

i dette rommet.

Tenkte tankar kviler

her.

Songord ter seg tonesett.

Lydarlåtar smyg seg lint

kring målarstykke, innafor

ramma, går inn til fargane

som fangar musikken.

Slik kan ein høyra

det ein ser -.

Det banka eit hjarte

det levde ein tanke

øyra høyrde og auga såg.

Ante bjørkene sin morgonsong,

fornam kveldsongen frå granskogen.

Levde under ein himmel

utømande full av stjerner, sol og måne.

Blånen kvelvde seg over alt levande

som på ulik vis sette spor og tegn

og mangmælt kora eit amen morgon og kveld.

Her banka det varme hjarte

her fekk den levande tanken kraft

til si ferd rømdene omkring

Her var akkordane til ein alltid

skiftande tone som klang i det indre.

Her var det auga fekk kvile

i alt som var skapt.

Ja, her var det -.

Ein går her og ser etter noko som var -

sender tankar,

minne nedgjennom åra.

Sansar fotsteg, ord,

skapartrong frå dei som er borte.

Kjenner ei godviljande nærheit

frå dei - i skora gjennom konnåkeren,

under tak inni Tørkhuset.

Og elva som renn

still og roleg millom oss

ho klårnar,

og vi kan så vel sjå kjølstripa

etter båten dei fór med.

Så langt dei fór?

Så nær dei er -.

( Ved eit bondekvinnestemne i Åsen )

Ver ikkje som ein framand hos oss. La alt vera kjært og

heimekjent. Her - liksom hos deg, ligg heimar og gardar med

vollar og hagar ikring. Vi er - liksom du, av dei privilegerte som

får bu i bygdelag. Nei, ikkje noko er annsleis. Elver og bekker

har gått opp, barn fløyter båtar og egner fiskekrok her

som heime hos deg.

Små raude barnehender har rekt fram dei første vårblomane

både til deg og oss. Utan tal er dei gode stunder som på denne tid

blir bori fram for oss. Visse om at vi er laga ein ny vår og

sommår får blodet til å strøyme fortare gjennom årene våre,

gir hjernen vår ny næring, skapar nye tankar i oss.

Går du ut ein tidleg vårmorgon, medan dei enno søv i alle gardar,

tar heile grenda inn til deg, riktig kjenner i heile kroppen at du er

glad i den plassen du har fått i verda? Vi òg - ja, vi òg.

Det har vi felles.

Og desse gode kvilestundene, når vi går ut med matkorg og kaffe

til onnefolk. Både de og vi har seti i åkerreina og kjent

samkjensla med dei som arbeider ute, - kjent velværet ved å vera

i moldlukt og solvarme.

Når den gode dag er endt og arbeidet lagt bakom oss,

finn vi vårt sete der ute millom blomar og blad, kveldsvinden

kjem mild og tar tanken vår med seg og fører han vide om.

Nei, ver ikkje framand. Det er same grågåsflokken som plogfér

himmelen over deg, som den vi ser over åsane her.

Og same lengten legg han etter seg hos oss alle: lengten etter

denne frie flukt over gard og grend, over fjell og dalar.

Heller ikkje det er framandt.

Du veit, når måltrosten jublar sin herlege song frå mørke greiner

på heimstaden din, da svarar det i skogane her omkring.

Og når låtten ljomar frå barn i bakkane heime hos deg,

fryder også våre barn seg over den ljose årstida.

Ja, alt er kjent.

Livet syng sin helga song for oss alle - somtid i dur og somtid i

moll. Og mange vers har songen. Det syng ein morgonsong og

legg framfor oss ein ny dag - det syng ein kveldsong,

og nattetimane kjem med stille steg.

Da er det tid for både deg og oss å falde våre hender og takke for

den farne dagen. Ver ikkje framand - vi har så mye felles.

Problem og gleder vi måtte ha er stort sett dei same på

dine kantar.

Høve til å ta opp i oss og glede oss over dei små ting, har vårt

yrke gitt oss. Sansen og evna må vi finne inni oss.

Derfor er det så verdifullt å ha just deg her. Derfor ber vi atter:

Ver ikkje ein framand hos oss men ver velkomen som

kjent og kjær gjest.

 Å vera så liten som lengstborte stjerne

og enda gje lys -

i kraft frå sin inste varme og logande eld.

Å vera så liten som lengstborte stjerne

og enda ha styrke -

samla i tolmod og auka av næring fra dette å gi.

Å vera så liten som lengstborte stjerne

og lell synast vakker -

ein venleik som speglar glansen frå det som er sjel.

Minn meg om dette:

La lyset i deg varme og loge

gi av din tolmods styrke

La klangen frå di uforgjengelege sjel

ringe som små klokker.

 Kaldt og audt og snaudt

er landet kring Kolyma.

Vinden isnar, legg allting daudt

kring Kolyma.

Men Kolyma sjøl er levande nok.

Ho hastar i veg i fossar og strok

og veit seg slett inga kvile.

Ho jobbar på levetid.

Ho går der så breid.

Ho fraktar på børa si.

Det går ingen veg langs Kolyma.

Og børa ho ber med i buken sin,

gjer Kolyma.

Breiddfull av fisk.

Leikande laks ber Kolyma.

Om eg har vori der?

Nei, eg har ikkje vori ved Kolyma.

Alt eg veit har eg lesi meg til, om Kolyma.

Lesi og drøymt har eg gjort, om Kolyma.

Og kva så med det?

Eg vil berre fortelje at

aldri skal du og aldri skal eg

draga laks or Kolyma.

For landet er audt og vinden strid

kring Kolyma.

Men i djupe kulpar under stroka

glimar gullet..

Alltid skal det vera audt,

landet kring Kolyma.

 Leika i Aeolane som

dansar millom glasstavane

det singla ein låt lik spinett.

Aeolane dansar millom krystallstavar

og det let som eit fulltonande flygel.

Ota leikar med. Jagar gjennom

tidlaust rom, for tida

var ikkje da -.

Da var Aroma.

Aroma, glasspinett og krystallflygel.

Aeolar. Ota og eg -.

Aroma tetnar, kondenserer seg.

Aeolane roar seg i harpa si.

Aroma svann.

Ota kom bort for meg.

Eg leitar millom tause glasstavar,

millom steinharde krystallar.

Aroma er borte.

Lys er ikkje -.

Eg skvulpar i fostervatn,

lunt og trygt mot siste etappe.

Da var det Livet fekk tak i meg,

drog meg inn til seg og sa:

Vi skal elske og ære einannan

til Dauden skil oss.

For aldri så vesalt:

Livet er levande.

Og aldri så stort:

Mennesket er forgjengeleg.

 Eg tenkte høgt - sa store ord -

visste, og gav, - råd for alt.

Brått ramla og skrall det

skylaget rundt.

Meiningslaust.

Tora?

Nei, eg såg ikkje ljosblenken -.

Da visste eg -

det er ekkoet av mine store tankar og ord.

Jorda di er raud, portugisar,

og tunga mi kan ikkje seia orda dine.

Men i kveld såg eg deg føre oksespannet ditt

heim frå åkrane.

Når kvelden kjem med forte steg

står dei store eukalyptustrea

langs Algarves vegar

og feller borken sin.

Langs Algarves strender

går dei kvite kroppane bøygd

og plukkar store og små skjel.

I gul sand, lunt inntil klippeveggene

ligg dei brune kroppane,

ser blasert etter skjelplukkarane -

det er ei heil veke sidan dei gjekk her

kvithydde i same undring.

Fikentreet legg sine greiner heilt ned

til den raude jorda på markene kring Silves.

Slik bøygd ber det frukta si,

slik bøygd står det og kviler når

frukta er hausta og blada falli av.

Uforgjengelege - kvifor ter du deg så audmjuk

du berar av dei herlege grønne, blå frukter.

Aradeelva hentar sitt vatn

langt oppi fjella.

På sin veg til havs gir ho

gjennom kanalar vatn til rismarkene

før ho vidar seg ut og gir plass for fiskarflåten.

Tidleg, tidleg om morgonen ber ho så flåten

ut i Praia da Rocha og til havs.

I skyminga kjørte vi gjennom kilometerlange appelsinlundar.

Da mørket kom, var vi bedne til fest på den store Quinta da

Pomona. Spelemenn tok oss gjennom lange vindruepergolaer,

og under kulørte lykter stod kvinner og delte ut drueklasa.

Da señoren ønskte oss velkommen med sterk vin, var allereie ein

del av kulden og stivheita borte frå nordbuarsjelene våre, og da

vi vart førte inn i festhalla med dei levande lys og festlege bord

forsvann resten.

I glansen frå lysa, med fadosongen i øyra, åt vi vår kylling og

drakk vår vin. Jordbundne føter letta seg og trippa med i dansen,

ønsket om å rope eit olé kunne ikkje løynast. Jorda var rund og

grensene borte, under festen på Quinta da Pomona.

På stranda i Sagress sitt mørkleitte menn

og egner liner og bøter sine garn.

Båtane ligg og dubbar i havet og

leikar seg lette no dagen er endt.

Utover brygga ligg lasta dei bar

og sverdfisken skin som sølv,

ein underleg fisk millom andre fiskar

som havet gav frå seg

til mørkleitte menn.

Om hausten står Johannesbrødtreet fullt

av sine mørkebrune skolmar.

Små tre og store

har same løyndomsfulle gen:

Å sette plent like store frø.

Når solstrålane

trekte sine varme fingrar ut or ørkenen

var frøa til mette for Johannes Døypar.

Men bak løyndomsfulle forheng

i basarstrok var dei lodd i vektskåla

for perlehandlarar

og vart kalla karat.

Det sorgtunge oliventreet,

som var virke i Jesu kross,

er allstad å sjå på Algarvekysten.

Den svarte frukta er bitter

som sjølve soningsdauden.

Men i saltlake blir det bitre uttrekt,

og frukta er så ei nyting for folk.

Eg har høyrt noko om "Jordas salt" - ?

Ingen radio, ingen platespelar, ingen jukebox er å høyra på hotell

Tursol i Praia da Rocha. Men i to og ein halv time kvar kveld er

det konsert. Den halve timen i skymminga syng fuglane i trea.

Så kjem mørket, fuglane tagnar, turistane går kveldsturen sin,

dukkar inn i det lune sydlandsmørket som tar dei kring seg ei

varm kåpe, medan andre delen av konserten tar til:

I akkurat to timar, frå sju til ni, fylles lufta av sikadenes

gneistrande musikk. Ein nordmann går og går i denne

konsertsalen og berre undrar seg - .

Ein kveld - just som sola stod gloraud nede ved åskanten

- kom vi køyrande inn i Deruta. Keramikarstaden i

Umbrialandskapet.

Dagen hadde vi levd ut i Asissi, den vesle byen i dei vakre

Ardennaråsane. Asissi - staden der den heilage Fransiscus levde

og verka saman med si åndelege syster St.Chiara,

staden med dei heilage kyrkjene for dei to. Fransiscus-basilikaen

med sine Giotto-freskar som fortel om St.Fransiscus.

Fortel om hans forvandling frå rikmannsson til gråbror,

fortel om audmyke og hjartevarme.

Slik fylt av denne merkelege mannen, av undring over under,

av undring over kjærleik, kom vi ein kveld køyrande inn i

keramikar-staden i Umbrialandskapet.

Svarveskivene, brennomnane.

To drikkandskrus kjøpte eg i Deruta. Eitt til deg og eitt til meg.

La oss av og til når verda er god mot oss, når tanken vår er lys,

la oss av og til når vi er molllstemte, fylle musserande vin i krusa

våre og tømme ein godviljens skål for einannan.

Du tirlande, vesle blåveisknopp

som hutrar i tynne stakken.

Eg skal løyne deg, eg, med ein mosetopp

til sola når heilt inntil bakken.

Så kjem eg ein dag det er sunnavind

- ser inn i ditt blåauge klåre.

Plukkar deg, sett deg i stua inn

til mor mi. Når ho får di angebåre.

Kaste eg får både huve og frakk

- eg spring ut i berre kjolen.

Takk, vesle blåveis - mangfoldige takk!

da får eg meg kjæta som folen.

Berre no ikkje snøskura stygg

kjem kastande ned ifrå fjell!

Nei, enno kan vi 'kje heilt vera trygg'.

Vinterluft kjem imot kveld.

Desse julidagane med sol, med regn

grover og godver -

inni meg sa det: Du skal få reise.

I møte med folk vart sagt.

Skal du reise?

- Ja, eg skal reise.

Mitt ego let

det vekse venger til vegen,

draumen min om dei mange vatn

med stille viker.

Väinomöinens svidde moar.

Kva for styrarmøy klipte vengene

mine så eg ikkje skulle koma til

dei mange vatn - dei stille viker?

Kven hildra auga mine så eg ikkje

lenger kunne sjå vegen?

Ikkje skulle sjå voksteren på

Väinomöinens svidde moar.

Ikkje sitte til bords

med godviljes menneskje?

Forunderleg er verda inni ein.

Medan vengefjørene fall, ei for ei.

vart banda eg var bundi med

hardare og hardare.

Til sist

lik grove stikkande hampetaug

som sveid i holdet.

Men vismøya

som hildra meg og hindra meg

sendte syster si.

Ho løyste dei harde hampetaug,

strauk over mine sår,

la gode, mjuke band på meg

og sa eg var fri.

Ja, eg er fri.

Fridom er det når ein

får styrke til å vera bundi.

Fridom er det når ein kan leva

med banda som dei ikkje var.

Ikkje "du skal", "du må", men

"eg vil" - det er fridom.

Ja - det er julidagar med sol

og regn. Himmelen er blå og

himmelen er grå.

Slik kvelver han seg over oss alle,

og vi er berre små kryp

som kravlar og kravlar.

Berrføtt i dogg-gras i dei tidom

fuglane bynner sin morgonkonsert

fylle alle sansar med finkledd

trøndersommår -.

Sitte på dørabrua

nyte nytrekt tidleg morgonkaffe.

Plukke eit solleieblad frå stortåa

undras over forglemmegei og marikåpe

millom dei andre tærne -.

Kjære sommår!

La ikkje denne morgonen

bli liggande einsam i minnet mitt!

Vesle, vene bjørka,

bjørka som står ved bekkemotet

nedund' bakkan her,

stod brur i vår.

Småe, nykomi kvistan bøygde seg

fromme etterkvart som

gulle grønne kjolen fekk sin fylde.

Bruredans i brisen.

Live, leike med dei

hundrar av vengevesener

den heile sommår.

Idet haustnatta gav seg for morgongryet,

kom smygan eit par kuldegrader.

Gjennom skoddeslør, i veike sollyset

vende augo seg mot vene bjørka,

mot bladlause bjørka med sølvleggen.

Glitrande rimkvit stod ho

lik eit eventyr i haustens

første rimfrostmorgon.

Så vakker. Så vakker.

Sommårbrur. Vinterdronning.

Eg ville så gjerne synge, eg

men tonane fekk ikkje ljod.

Alt det eg streva og røynte meg

- røysta mi vart ikkje god.

Så ville eg ta til å spela, eg,

ei fløyte eg skar meg av selja vår.

Men alt det eg bles og fingra i veg

eg fekk ikkje tonen klår.

Enn om eg freista måla då?

Eg pensel og fargar meg fekk.

Men så gale du skulle no aldri sjå,

det heile vart berre ein flekk.

Så vart eg sorgfull og sturen, eg.

Og inni meg slokna dei beint

kjenslene eg ville dela med deg.

Det eg hadde å gi, var'kje reint.

Men stengt i meg finst fargar som

er reine og klåre som lut

I hugen min veit eg tonar har rom.

Kunne eg synge dei ut!

Hør, no dryp det tå takom, du,

snart er det vår.

Sola vermer og tinar snøen -.

- Nei, Marte, no er du visst rar,

enno er berre midten av februar.

Og sjå kor svart han ligg, sjøen.

- Jamen, du, da eg var i fjøset i sta

høyrde eg tydeleg flua surra på veggen.

Det må vel bety at våren kjem?

- Marte, da - er du på styr!

Du står der som er du både kipen og yr.

Kom da - så skal du få deg ein klem!

Ja, er det ikkje det eg seier:

Snart er det vår.

Klem har eg ikkje fått på det heile år.

Til himlar, himmelheimar,

vender han tilbake

etter ferda gjennom reinskande vatn

etter møtet med livsens botn.

Ropet det er eg gjallar

gjennom skog og opi lende

rungar alle rømdene ikring,

når opp til høge himlar

når opp til Gud Fader som

lyder og ventar, lyder og ventar -.

Han set siste fjøra på plass

i alle himlars fagraste vengepar,

går til møtes, ja, går til møtes

og festar dei på Mattis sin rygg.

Fugletrekket fer over huset her.

Den tanken slo meg

ein dråpe skilt ut frå det store havet

kan ikkje fortelje mye

om kva havet er,

kan ikkje fortelje

om dei veldige tonar der utefrå,

i dur og moll.

Ein dråpe har einast eit lite blipp å gi frå seg.

Kva kan så eit einskilt menneske

fortelje om kva menneskja er?

Tankane,

dei små sulur inni deg,

pilar hit og dit

og møter bilete

av så mangt på si evige ferd.

Dei møter Tida,

og ser bilete av henne

som ei Dis i arbeid

for deg og alle.

Timen er komen

da alle har gått til ro.

Huset har falda ihop

sine store venger

og alle lydar frå små og store

i leik og arbeid

er borte.

Einast eg vaker

og tar imot stilla som ei gåve.

Eit lite barn,

ei glo du fekk å puste til.

Så klårt eit ljos,

så blankt eit skin -.

Verna og vermt i dine hender,

hegna i kjærleiks kraft

gjennom alle dagar og netter.

Forgjeves?

Ikkje summen av år

men kjærleiks styrke

gjev livet dess verd.

Det var ei tid

eg bad til alle gudar,

til jord og stein og tre

og alle menneskje.

Eg ropa og bad

for å bli høyrt av nokon.

Men eg fekk ikkje svar.

Da sa den Høgste:

Du skal rope og be

frå hustak og høge toppar.

Ingen kan høyre ropet ditt

frå kjellaren.

Dei er gamle, steinane.

Eldgamle, ærlege.

Haugla du steinane

dine i fjor, du finn dei

samestads i år:

ru, markerte, rå.

Slik er dei, du snur

og vender på klompen så

han må vise andletet sitt,

eller dyret i seg.

Men får det vesle mennesket

fingrane i steinen, blir den

sett mot slipeskiva.

Gråsteinen frå før vår tid

grys og tenkjer

elvene, brenningane.

Kor dei tok seg tid og strauk svalande

over alle steinar, dag og natt.

Vaska vekk knortar og spissar.

Tenkte gråsteinen, og døydde.

Han vart stein daud, og

hadde ikkje anna å vise fram

enn si blankpolerte flate.

Er ikkje menneskje òg

ein gråstein,

ein naturstein?

Blir ikkje menneskje òg

sett mot samfunnet si

slipeskive dersom det

stikk nasen og heile andletet fram?

Slipe og slipe til yta

er lik for alle: gult i dag

raudt i morgon.

Vi let oss polere - og må få

personnummer.

Menneskjenummer.

Gråsteinen er hard å slipe,

inni kvart menneskje er òg

ein liten gråstein som

slipeskiva ikkje når.

Folk legg bort i kister og skap

alt det gode i seg,

all varme og kjærleik,

og læser vél etter seg.

Til kvardagsbruk har dei sin vondskap,

sin kulde og sitt hat.

Når skattane så skal takast fram att

er nøklane borte.

Den som lid og har det vondt er liten.

Så står det til oss å sjå det store

i det som er lite og ynkeleg.

Det er vel og visst

at dei vakraste blomane

finn ein på den karrigaste grunn.

Så vakre dei var

tårene dine, barn.

Dei trilla som perler

på ditt silkekinn.

Da gråten stogga

låg i vippane dine ei tåre

lik doggdråpen

i marikåpa.

Du smilte i varmen frå lippene mine

da eg bøygde meg over vogga

og kysste marikåpedogga.

Avglansen av dagen

fargar himmelranda.

Tellene på åskanten står

i silhuett mot raudnaden.

I trygg ovundring kan ein

følgje dei dalande fargane

inn i ei fredfull natt.

Det berst for ein at

andre stader i verda er

denne himmelfargen

eit ufredsbod.

Det er avglansen av heimar

og byar som brenn,

og natta har ikkje

fred og kvile i seg.

Denne dagen er nyfødd.

Han ligg skinande og

ubrukt i fanget åt Helios.

Ein av timane han kjem med

skal vera din.

Den timen du står

med naki sjel og

kjenner Helios gavmildt

sildrar sine strålar

over deg.

Han, den idige mannen

som far skulle bli, sleit og brøytte

og sanka saman så den

vesle skulle ha noko å leva av.

Ho, den unge kona, samla

tankar, freista finne meininga

med livet så den

vesle skulle ha noko å leva for.

Hundkjeks, soleie, jonsokblom.

Her står dei og dansar

med ein annan,

sveiper kring

det mangfoldige syregraset.

Raudkoll og vikkeplantar

strekker seg,

vil snuse til

det gule, kvite, blå,

ber sin eigen ange

inn i dansen.

Freda er haugen,

freda er alle grasstrå,

marikåpeblada

med si gule kniplingskrone.

Freda er vollen eg sitt på,

vollen som gir meg kjensle av

å vera ein plante

mellom andre vekster -

som skal leve ein sommår,

folne, kvile ein vinter,

for så å vakne oppatt

til ein ulevd vår.

Min Gud du

må'kje gløyme meg

du ser eg stadig

er på veg

heim til deg.

Hjelp meg far!

Stød meg mor!

på mi vandring

her på jord.

Du mormor - kvifor skal nokre eta steinar og andre brød?

Og kvifor skal nokre leva, med' andre må dø?

For liv og daude kan vi ikkje rå.

Stell deg ikkje slik at du daud gjennom livet må gå.

Så lenge verda har stått

har sume levd stort, andre smått.

Fatig er den som må tigge av nød.

Fatigare han som gjev steinar for brød.

Og er det ikkje rart du,

at ei elv som renn stilt kan ha understraum

der ein dregst ned i æveleg draum?

Så titt vi ser stilt vatn med djup grunn.

Mot botnen i den sterke straum

kan vi godt leike ei stund.

men rivst du med - da er du sjøl ein draum.

Kvifor har roser torner og kvifor skal dei stikke?

Kvifor må kroppen lide om sjela vil venleik drikke?

Vil du roser plukke

må du utan å mukke

ta imot stikk dei kan gi.

Sjeldan er tornene å koma forbi.

Er det ikkje rart, mormor, at ein som elskar

og ikkje vert elska att

skal tykkje alt er som svarte natt?

Så elska Gud verda at han gav

- og det vart ikkje natt.

Elsk og gje utan krav.

Vent aldri å få noko att.

Kvifor blir ein still skog stillare når ein kvist knekk?

Kvifor er ei gamal elv villare enn ein ung bekk ?

Bekken eig den kåte livsleiken.

Men elva kastar seg strid og vill

der ho hastar mot hav og kvild.

Men no kan du svare for

eit gamalt sanningsord:

Er det ikkje rart, du,

at ein dåre kan spørje og sette opp snare

for meir enn det ti vise kan svare?

Ikkje berre ein tråd

men eit heilt nøste

får du.

Når du går dine vegar

eikar du bit for bit

av nøstet,

og trådane

ligg mangefarga i

spora etter deg.

Kvitberg

ligg, ligg, ligg

Kvitberg med regn på,

Kvitberg med sol på

ligg, ligg, ligg

ventar på deg, ventar på meg -

Kom sitt, sitt, sitt

Sitt på Kvitberg

Svalt, hardt, kaldt

Legg platte på

sitte på

Sitt på Kvitberg.

Kjenn tusenårs røter.

Fast, tett, støtt, ligg det,

Kvitberget.

Fuktig mosetuve,

blant stein ved bekkeside.

Fin sand på strand

Godt å sitte.

Godt tenkje, kjenne, sjå.

Eg fann eit stykke

gamal kjærleik som

ikkje var rusta.

Det låg der og blinka

beint i kvardagen.

Auga vart halvt blinda

av lyset.

Armane strekte seg ut

og ville femne.

Men eg var åleine,

armane fann ikkje feste.

Sakte steg

høyrdest på trappa.

Audmjuk såg eg

denne mannen koma inn

- det kvite håret,

dei barka kinn.

Og der fekk eg armane fulle,

femnde han

som har delt liv og lagnad med

meg i femti år.

Tilbake til biblioteket

erok@online.no

www.okkenhaug.com